کردپرس
از رهبری عشیرهای تا تشکیلات حزبی؛ سیر تاریخی
بر پایه اسناد تاریخی این اطلس، ملا مصطفی بارزانی در آغاز، بدون برخورداری از یک تشکیلات رسمی حزبی و صرفاً بهعنوان رهبر یک عشیره، علیه دولت عراق مبارزه میکرد. اما پس از سفر به کردستان ایران و با الهام از تجربه حزب دمکرات کردستان ایران، در سال ۱۹۴۶ حزب دمکرات کردستان عراق را بنیان گذاشت؛ حزبی که بعدها با نام «پارتی» شناخته شد. این اقدام، نخستین گام رسمی در پذیرش مرزبندیهای سیاسی میان ایران و عراق از سوی این جریان تلقی شده است.
پس از سالها جنگ و صلح
توافق تاریخی ۱۱ مارس ۱۹۷۰ با احمد حسن البکر و صدام حسین، به دلیل اجرا نشدن تعهدات دولت عراق و تعیینتکلیف نشدن وضعیت کرکوک، به بنبست رسید. پس از آن، حزب دمکرات از طریق ایران از حمایتهای مالی و نظامی حکومت پهلوی برای اعمال فشار بر بغداد برخوردار شد. اما امضای توافقنامه الجزایر در سال ۱۹۷۵ میان تهران و بغداد، ضربه سنگینی به جایگاه سیاسی و مردمی این حزب و رهبری آن وارد کرد و زمینهساز شکلگیری چندین انشعاب در درون حزب شد.
ساختار نظامی و توسعه توان اطلاعاتی
این اطلس با جزئیات به ساختار نظامی این حزب در دوران جنگ ایران و عراق میپردازد. نیروهای حزب دمکرات در چهار شاخه اصلی سازماندهی شده بودند: شاخه نخست در دهوک و موصل، شاخه دوم در اربیل، شاخه سوم در کرکوک و خانقین و شاخه چهارم در سلیمانیه و دشت شارزور. ساختار نیروها نیز بر اساس یک نظام سلسلهمراتبی نظامی (از «هێز» و «تالیپ» تا «گرت»، «پل» و «دسته») سامان یافته بود و «لشکر ویژه» مسئولیت حفاظت از رهبری و دفتر سیاسی حزب را بر عهده داشت.
در حوزه اطلاعاتی نیز اسناد کتاب حاکی از آن است که در اوایل دهه ۱۹۷۰، شماری از رهبران ارشد حزب، از جمله ادریس بارزانی و مسعود بارزانی، برای گذراندن دورههای آموزشی ویژه با هدف ایجاد و اداره دستگاه اطلاعاتی حزب (پاراستن) به اسرائیل سفر کردند. در دوران جنگ، مأموریت اصلی این نهاد، جمعآوری اطلاعات درباره توان نظامی رژیم عراق، فعالیتهای سوریه، شیوههای رزمی گروههای فلسطینی و همچنین رصد مراکز هستهای و موشکی منطقه عنوان شده است.
همکاری با تهران و گزینه ایجاد ائتلاف سیاسی
پس از پیروزی انقلاب اسلامی ایران و بروز ناآرامیها در مناطق کردنشین آن کشور، حزب دمکرات کردستان عراق تصمیم گرفت از دولت مرکزی ایران حمایت کند. از اینرو، در سال ۱۹۷۹، شورای انقلاب اسلامی ایران به نیروهای این حزب اجازه استقرار در شهرهای نقده، پیرانشهر و مریوان را داد. همچنین استانداری آذربایجان غربی حقوق ماهانه پیشمرگههای حزب را از طریق مسعود بارزانی پرداخت میکرد و با نظارت نیروهای نظامی ایران، کمیتهای مشترک با عنوان «کمپ ۱۱» (کردهای مسلمان بارزانی) برای هماهنگی عملیات نظامی تشکیل شد.
در عرصه سیاسی نیز حزب در نوامبر ۱۹۸۰ جبههای با عنوان «جبهه وطنی دمکراتیک» (جود) تشکیل داد که حزب کمونیست عراق، حزب سوسیالیست کردستان عراق و چند جریان دیگر در آن حضور داشتند. هدف از تشکیل این جبهه، هماهنگسازی فعالیتهای سیاسی و نظامی علیه حکومت بعث عراق بود.
عملیاتهای نظامی و بهای سنگین بارزانیها
بر اساس آمارهای این کتاب، حزب دمکرات کردستان عراق در فاصله سالهای ۱۹۸۴ تا ۱۹۸۸، با پشتیبانی قرارگاه رمضان و نیروهای ایرانی، در مجموع ۳۲۷ عملیات مستقل در مناطق مختلف عراق انجام داد. این عملیاتها عمدتاً شامل کمین، حمله به پایگاههای نظامی و مینگذاری مسیرهای تردد ارتش عراق بود. سال ۱۹۸۷ با اجرای ۱۶۴ عملیات، بهعنوان فعالترین سال نظامی این حزب ثبت شده است.
علاوه بر این، حزب هشت عملیات گسترده نامنظم با نامهای «فتح» و «ظفر» در مناطق زاخو، دهوک، دیانا، میرگهسور، حلبچه، خورمال و شارزور انجام داد و همزمان در ۷۴ عملیات مشترک دیگر نیز با نیروهای ایرانی، اتحادیه میهنی کردستان، حزب الدعوه و حزب سوسیالیست مشارکت داشت.
مهمترین و تأثیرگذارترین حضور نظامی حزب در عملیات «والفجر ۲» در تابستان ۱۹۸۳ و در محور مرزی پیرانشهر–حاج عمران رقم خورد؛ جایی که حدود یک هزار پیشمرگه حزب، دوشادوش نیروهای نظامی ایران، در این عملیات شرکت کردند و موفق به تصرف پادگان حاج عمران شدند.
به روایت این کتاب، همکاری آشکار نظامی حزب دمکرات کردستان عراق با ایران، خشم شدید صدام حسین را برانگیخت. در پی آن، رژیم بعث بهعنوان اقدامی تلافیجویانه، دستور بازداشت و اعدام تمامی مردان و پسران بارزانیِ بالای ۱۳ سال را که در مجتمعهای اسکان اجباری قوشتپه سکونت داشتند، صادر کرد. این افراد پیش از اعدام در خیابانهای بغداد گردانده شدند؛ رخدادی که از آن بهعنوان یکی از تاریکترین صفحات نسلکشی مردم کرد در تاریخ یاد میشود.
*برگرفته از صفحه فیسبوک رسانه تحلیلی- خبری پنجره
نظر شما